Μία νέα έρευνα από τρία αμερικανικά πανεπιστήμια υπογραμμίζει ότι τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα (Ultra-Processed Foods – UPFs) «έχουν περισσότερα κοινά με τα τσιγάρα παρά με τα φρούτα ή τα λαχανικά» και απαιτούν «πολύ αυστηρότερο ρυθμιστικό πλαίσιο», σύμφωνα με τους επιστήμονες.
Σύμφωνα με τον Guardian, ερευνητές από το Χάρβαρντ, το Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν και το Duke University επισημαίνουν ότι τόσο τα UPFs όσο και τα τσιγάρα είναι προϊόντα μηχανικής επεξεργασίας, «σχεδιασμένα να ενθαρρύνουν την εξάρτηση και την αυξημένη κατανάλωση». Η μελέτη δείχνει ότι οι πρακτικές των κατασκευαστών στοχεύουν στον έλεγχο της «δόσης» και στη μεγιστοποίηση της ταχύτητας επίδρασης στα συστήματα ανταμοιβής του οργανισμού.
Τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα περιλαμβάνουν αναψυκτικά, συσκευασμένα σνακ, πατατάκια και μπισκότα, και συχνά χρησιμοποιούν γαλακτωματοποιητές, τεχνητά χρώματα και αρώματα. Όπως ισχυρίζονται οι ειδικοί, η διαφήμιση με χαρακτηρισμούς όπως «χαμηλά λιπαρά» ή «χωρίς ζάχαρη» αποτελεί πρακτική «εξωραϊσμού της υγείας» (health washing), η οποία μπορεί να «υπονομεύσει την έγκαιρη ρυθμιστική δράση», παρόμοια με τα φίλτρα τσιγάρων που ιστορικά προωθήθηκαν ως ασφαλέστερα χωρίς ουσιαστικό όφελος.
Οι UPFs και η εξάρτηση: Όταν η τροφή μοιάζει με τσιγάρο
Πολλά υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα μοιράζονται περισσότερα χαρακτηριστικά με τα τσιγάρα παρά με τα φρούτα ή τα λαχανικά και, ως εκ τούτου, δικαιολογούν ρύθμιση ανάλογη με τους σημαντικούς κινδύνους που ενέχουν για τη δημόσια υγεία.
Η καθηγήτρια Ashley Gearhardt από το Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν, κλινική ψυχολόγος με ειδίκευση στην εξάρτηση, επισημαίνει ότι οι ασθενείς της παρατηρούν παρόμοια μοτίβα: «Μου λένε: «Νιώθω εθισμένος σε αυτά τα προϊόντα, τα επιθυμώ έντονα – παλαιότερα κάπνιζα τσιγάρα και τώρα έχω την ίδια συνήθεια, αλλά με αναψυκτικά και ντόνατς. Ξέρω ότι με σκοτώνει· θέλω να το κόψω, αλλά δεν μπορώ».
Σημειώνει δε ότι η συζήτηση γύρω από τα UPFs ακολουθεί γνωστά μοτίβα από τον χώρο των εξαρτήσεων: «Για κάποιο διάστημα αποδίδουμε την ευθύνη στο άτομο και λέμε καπνίστε με μέτρο, πιείτε με μέτρο – έως ότου κατανοήσουμε τους μηχανισμούς που χρησιμοποιεί η βιομηχανία για να δημιουργήσει προϊόντα που εγκλωβίζουν τους ανθρώπους».
Διαφορές από τον καπνό και ανάγκη για ρυθμιστικά μέτρα
Παρά το γεγονός ότι η τροφή είναι απαραίτητη για την επιβίωση, οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι αυτό καθιστά τη ρύθμιση ακόμη πιο επιτακτική, αφού είναι δύσκολο για τον καταναλωτή να «αποσυρθεί» από το σύγχρονο διατροφικό περιβάλλον. Η Gearhardt τονίζει ότι θα πρέπει να υπάρχει σαφής διάκριση μεταξύ επιβλαβών UPFs και άλλων τροφίμων, όπως διακρίνουμε τα αλκοολούχα ποτά από μη αλκοολούχα ροφήματα.
Τα UPFs πληρούν κριτήρια που τα καθιστούν δυνητικά εθιστικά, καθώς ο τρόπος παραγωγής τους μπορεί να προκαλέσει καταναγκαστική κατανάλωση, ενώ οι βλαβερές τους συνέπειες στην υγεία είναι σαφείς, ανεξαρτήτως του χαρακτηρισμού «εθιστικό».
Μέτρα προστασίας
Οι συγγραφείς προτείνουν ότι η εμπειρία από τη ρύθμιση του καπνού —δικαστικές παρεμβάσεις, περιορισμοί στη διαφήμιση και θεσμικά μέτρα— μπορεί να χρησιμεύσει ως οδηγός για την προστασία της δημόσιας υγείας από τα UPFs. Σημειώνουν ότι το βάρος πρέπει να μετατοπιστεί από την ατομική ευθύνη στη λογοδοσία της βιομηχανίας τροφίμων.
Ο καθηγητής Martin Warren, επικεφαλής επιστημονικός σύμβουλος στο Ινστιτούτο Quadram, προειδοποιεί ότι «οι συγκρίσεις με τον καπνό μπορεί να είναι υπερβολικές» και θέτει ερωτήματα για το κατά πόσο τα UPFs είναι «ενδογενώς εθιστικά με φαρμακολογική έννοια ή αν εκμεταλλεύονται μαθημένες προτιμήσεις, μηχανισμούς ανταμοιβής και ευκολία χρήσης».
Τονίζει επίσης ότι πρέπει να διερευνηθεί αν οι αρνητικές επιπτώσεις προέρχονται από τη σύστασή τους ή από το γεγονός ότι αντικαθιστούν θρεπτικά τρόφιμα πλούσια σε φυτικές ίνες, βιταμίνες και άλλα προστατευτικά συστατικά. Η διάκριση αυτή καθορίζει αν τα μέτρα θα μοιάζουν με αυτά για τον καπνό ή θα επικεντρωθούν στη βελτίωση της διατροφικής ποιότητας και της παραγωγής τροφίμων.
Διαβάστε επίσης
Καφές στο χέρι: Πότε τα ποτήρια μιας χρήσης μάς «ποτίζουν» χιλιάδες μικροπλαστικά!
Η μεσογειακή διατροφή συνδέεται με χαμηλότερο κίνδυνο εγκεφαλικού
Τα λιπαρά γαλακτοκομικά συνδέονται με μικρότερο κίνδυνο άνοιας
