Για πρώτη φορά στην ιστορία της αστρονομίας, το Διαστημικό Τηλεσκόπιο Hubble της NASA κατέγραψε απευθείας εικόνες από καταστροφικές συγκρούσεις αστεροειδών σε ένα εξωπλανητικό σύστημα, αποκαλύπτοντας πολύτιμα στοιχεία για τον σχηματισμό και την εξέλιξη των πλανητών.
Οι παρατηρήσεις αφορούν το άστρο Fomalhaut, σε απόσταση μόλις 25 ετών φωτός από τη Γη, και τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Science. Ο Fomalhaut, ένας από τους λαμπρότερους αστέρες στον νυχτερινό ουρανό, βρίσκεται στον αστερισμό Piscis Austrinus ή Νότιο Ιχθύ. Μεγαλύτερος και φωτεινότερος από τον Ήλιο, έχει τραβήξει την προσοχή των επιστημόνων για τους εντυπωσιακούς φωτεινούς δακτυλίους σκόνης που τον περιβάλλουν.
Το 2008 οι αστρονόμοι είχαν ανακοινώσει πιθανή ανίχνευση ενός εξωπλανήτη, γνωστού ως Fomalhaut b. Μεταγενέστερες παρατηρήσεις έδειξαν όμως ότι επρόκειτο για νέφος σκόνης, αποτέλεσμα σύγκρουσης πλανητοειδών, που μετονομάστηκε σε Fomalhaut cs1 (circumstellar source 1). Οι νέες εικόνες του Hubble αποκάλυψαν και ένα δεύτερο φωτεινό σημείο, το Fomalhaut cs2, που φαίνεται να προέρχεται επίσης από σύγκρουση δύο μεγάλων σωμάτων.
Ο επικεφαλής ερευνητής Παύλος Κάλας, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Berkeley και συνεργαζόμενος Ερευνητής στο Ινστιτούτο Αστροφυσικής του ΙΤΕ, τόνισε: “Αυτή είναι σίγουρα η πρώτη φορά που βλέπω ένα σημείο φωτός να εμφανίζεται από το πουθενά σε ένα εξωπλανητικό σύστημα. Απουσιάζει από όλες τις προηγούμενες εικόνες του Hubble, πράγμα που σημαίνει ότι μόλις γίναμε μάρτυρες μιας βίαιης σύγκρουσης μεταξύ δύο τεράστιων αντικειμένων και ενός τεράστιου νέφους θραυσμάτων, διαφορετικού από οτιδήποτε υπάρχει σήμερα στο δικό μας Ηλιακό Σύστημα. Καταπληκτικό!”
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί το γεγονός ότι δύο τόσο σπάνια φαινόμενα καταγράφηκαν στην ίδια περιοχή μέσα σε μόλις δύο δεκαετίες, ενώ προηγούμενα θεωρητικά μοντέλα ανέμεναν τέτοιες συγκρούσεις περίπου μία φορά κάθε 100.000 χρόνια. Τα cs1 και cs2 εμφανίζονται σε κοντινή απόσταση, κατά μήκος του εσωτερικού τμήματος του εξωτερικού δίσκου θραυσμάτων του Fomalhaut.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι τα σώματα που συγκρούστηκαν είχαν διάμετρο περίπου 30 χιλιομέτρων. “Αυτό μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι στο σύστημα του Fomalhaut περιφέρονται περίπου 300 εκατομμύρια παρόμοια αντικείμενα,” εξηγεί ο καθηγητής Mark Wyatt από το Πανεπιστήμιο του Cambridge.
Η ανακάλυψη έχει σημασία και για μελλοντικές αποστολές άμεσης απεικόνισης εξωπλανητών, καθώς τέτοια νέφη σκόνης μπορούν να συγχέονται εύκολα με πραγματικούς πλανήτες. Όπως σημειώνει ο Κάλας: “Το Fomalhaut cs2 μοιάζει ακριβώς με έναν εξωηλιακό πλανήτη που αντανακλά το φως του άστρου του. Μεγάλα νέφη σκόνης μπορεί να ‘μεταμφιέζονται’ σε πλανήτες για πολλά χρόνια.”
Οι αστρονόμοι έχουν εξασφαλίσει πρόσθετο χρόνο παρατήρησης με το Hubble για τα επόμενα τρία χρόνια, ενώ το Διαστημικό Τηλεσκόπιο James Webb θα μελετήσει τη σύσταση και το μέγεθος των κόκκων σκόνης, αλλά και θα αναζητήσει παγωμένο νερό στο νέφος.
Διαβάστε επίσης
NASA και SPHEREx: Ο πιο λεπτομερής τρισδιάστατος χάρτης του σύμπαντος (βίντεο)
Τρίγωνο των Βερμούδων: Νέο κεφάλαιο στο ήδη αινιγματικό φαινόμενο
Ιστορική στιγμή: Στο Διάστημα ο 1ος άνθρωπος σε αναπηρικό αμαξίδιο (βίντεο)
