Η κατάσταση στη Μέση Ανατολή επιδεινώνεται, με αποτέλεσμα η παγκόσμια ενεργειακή αγορά να μπαίνει ξανά σε κατάσταση συναγερμού. Η τιμή του πετρελαίου πλησιάζει επικίνδυνα τα 90 δολάρια το βαρέλι, καθώς το ενδεχόμενο αποκλεισμού των Στενών του Ορμούζ μετατρέπεται από απλή απειλή σε ρεαλιστικό σενάριο. Αν αυτό συμβεί, οι τιμές των καυσίμων στην Ελλάδα δεν θα αργήσουν να ξεπεράσουν ξανά τα 2 ευρώ το λίτρο, συμπαρασύροντας σε νέο κύκλο ανατιμήσεων βασικά αγαθά και υπηρεσίες.
Το πραγματικό πρόβλημα βρίσκεται εντός συνόρων
Όσο σοβαρές κι αν είναι οι διεθνείς εξελίξεις, το βασικό βάρος στην τιμή των καυσίμων προκύπτει από τη φορολογία. Η αμόλυβδη βενζίνη φτάνει τα 1,737 ευρώ ανά λίτρο, αλλά από αυτά μόλις 0,55 ευρώ αντιστοιχούν στην τιμή διυλιστηρίου. Το υπόλοιπο 60% περίπου είναι φόροι: Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης, ΦΠΑ, τέλη και εμπορικά περιθώρια. Στο πετρέλαιο κίνησης η επιβάρυνση φτάνει το 49%. Πρόκειται για φορολογική κληρονομιά των μνημονιακών ετών, που παραμένει αμετάβλητη παρά τη δημοσιονομική σταθερότητα των τελευταίων ετών.
Στενά του Ορμούζ: Όταν ο φόρος γίνεται πολλαπλασιαστής της κρίσης
Το μοντέλο αυτό είναι προβληματικό γιατί δεν απορροφά την κρίση, αλλά τη διογκώνει. Όταν η διεθνής τιμή αυξάνεται, αυξάνονται και οι έμμεσοι φόροι, καθώς υπολογίζονται ως ποσοστά επί της συνολικής τιμής. Επιπλέον, ο ΦΠΑ υπολογίζεται και πάνω στους ίδιους τους φόρους, οδηγώντας σε ανατιμήσεις χωρίς αντίκρισμα σε παραγωγικό κόστος ή κατανάλωση. Το αποτέλεσμα είναι μια εσωτερική πληθωριστική πίεση που πλήττει νοικοκυριά, επιχειρήσεις και μεταφορές.
Η κυβέρνηση έχει επιλογές – και τα μέσα για να τις εφαρμόσει
Η σημερινή κατάσταση επιβάλλει πολιτικές αποφάσεις. Ήδη από την εποχή της πανδημίας, όταν εφαρμόστηκαν μέτρα όπως τα Fuel Pass, φάνηκε πως το κράτος έχει τη δυνατότητα να παρέμβει με στοχευμένη στήριξη. Η κυβέρνηση μπορεί:
-
Να μειώσει προσωρινά τον ΕΦΚ για την αμόλυβδη και το πετρέλαιο.
-
Να επανεξετάσει τον ΦΠΑ, τουλάχιστον για τα καύσιμα, με ειδικό συντελεστή κρίσης.
-
Να επαναφέρει την επιδότηση στην αντλία για ευάλωτες κοινωνικές ομάδες.
-
Να αναστείλει μικρά, επιμέρους τέλη που προστίθενται αθροιστικά στην τιμή.
-
Να ενισχύσει τους ελέγχους για φαινόμενα αισχροκέρδειας σε πρατήρια και μεταφορείς.
Δεν πρόκειται για οριζόντια μέτρα που πλήττουν τα δημοσιονομικά. Η στοχευμένη στήριξη μπορεί να αποδώσει γρήγορα και δίκαια.
Υπάρχει και το δημοσιονομικό περιθώριο
Η οικονομική δυνατότητα δεν αποτελεί εμπόδιο. Τα πρόσφατα στοιχεία εκτέλεσης του Προϋπολογισμού το αποδεικνύουν: από τον Ιανουάριο έως τον Μάιο του 2025, το πρωτογενές πλεόνασμα έφτασε τα 5,351 δισ. ευρώ, ξεπερνώντας κατά πολύ τον στόχο του 1,055 δισ. ευρώ. Τα φορολογικά έσοδα έφτασαν τα 27 δισ. ευρώ, δηλαδή 7% πάνω από τον στόχο. Αυτά τα δεδομένα παρέχουν στην κυβέρνηση την ευχέρεια να προχωρήσει σε έκτακτες ελαφρύνσεις χωρίς να υπονομεύσει τη δημοσιονομική σταθερότητα.
Στενά του Ορμούζ: Όχι άλλη καθυστέρηση – ώρα για πράξεις
Η επερχόμενη άνοδος των τιμών δεν είναι απλώς ένα κύμα ακρίβειας. Είναι ένα νέο τεστ αντοχής για την ελληνική οικονομία και κοινωνία. Αν δεν υπάρξει έγκαιρη παρέμβαση, οι επιπτώσεις θα είναι αλυσιδωτές: αυξημένο κόστος ζωής, μειωμένη κατανάλωση, πίεση σε επιχειρήσεις, ανατροπή των θετικών δεικτών. Η κυβέρνηση δεν μπορεί να περιμένει την κορύφωση της κρίσης για να αναλάβει δράση.
Η πολιτική σταθερότητα, το πρωτογενές πλεόνασμα και η ευρωπαϊκή ευχέρεια στήριξης δεν πρέπει να παραμείνουν αριθμοί σε πίνακες – πρέπει να μετατραπούν σε πολιτικές πράξεις.
