Η παγκόσμια αρχιτεκτονική ασφαλείας βρίσκεται αντιμέτωπη με μια ιστορική ρωγμή, καθώς η εκπνοή της συνθήκης New START σηματοδοτεί το τέλος μιας μακράς εποχής ελεγχόμενου πυρηνικού ανταγωνισμού. Η Ομοσπονδία Αμερικανών Επιστημόνων (FAS), ένας οργανισμός με βαθιές ρίζες που ανάγονται στους δημιουργούς του Manhattan Project το 1945, προειδοποιεί (δείτε εδώ) ότι η απουσία ενός θεσμικού πλαισίου περιορισμού των στρατηγικών όπλων ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και τη Μόσχα δημιουργεί ένα επικίνδυνο κενό. Για πρώτη φορά εδώ και πάνω από μισό αιώνα, οι δύο πυρηνικές υπερδυνάμεις δεν δεσμεύονται από καμία ενεργή συνθήκη, γεγονός που ενδέχεται να πυροδοτήσει μια νέα, ανεξέλεγκτη κούρσα εξοπλισμών τροφοδοτούμενη από τη δυσπιστία και την έλλειψη διαφάνειας.
Το διπλωματικό αδιέξοδο και οι εύθραυστες ισορροπίες
Παρά τις εντατικές διαβουλεύσεις που διεξήχθησαν στο παρασκήνιο, οι προσπάθειες για τη διασφάλιση μιας μακροπρόθεσμης διαδόχου συμφωνίας απέβησαν άκαρπες. Αν και υπάρχουν ενδείξεις ότι οι δύο πλευρές εξετάζουν το ενδεχόμενο να τηρήσουν άτυπα τα βασικά ποσοτικά όρια της συνθήκης, η απουσία μηχανισμών επαλήθευσης καθιστά οποιαδήποτε τέτοια ρύθμιση εξαιρετικά μετέωρη. Η FAS υπογραμμίζει ότι η σημερινή κατάσταση αποτελεί το αποκορύφωμα ετών διπλωματικής δυσλειτουργίας, κατά τα οποία οι προσπάθειες ελέγχου των όπλων έπεφταν διαρκώς θύματα γεωπολιτικών εντάσεων. Η μετάβαση από την αρχική παράταση που συμφωνήθηκε το 2021 στη σημερινή πλήρη αναστολή αναδεικνύει το πόσο βαθιά έχει διαβρωθεί η εμπιστοσύνη μεταξύ των δύο προέδρων.
Η σταδιακή αποσάθρωση του πλαισίου New START
Η αντίστροφη μέτρηση για τη σημερινή κρίση ξεκίνησε ουσιαστικά στις αρχές του 2023, όταν η Ρωσία ανακοίνωσε την αναστολή της συμμετοχής της, συνδέοντας την επιστροφή της στις συνομιλίες με τον τερματισμό της δυτικής υποστήριξης προς την Ουκρανία. Η κίνηση αυτή οδήγησε στη διακοπή της ανταλλαγής κρίσιμων τηλεμετρικών δεδομένων, με τις Ηνωμένες Πολιτείες να απαντούν με αντίστοιχα αντίμετρα. Αν και οι εκθέσεις του Στέιτ Ντιπάρτμεντ έως πρόσφατα καθησύχαζαν ότι η Μόσχα δεν είχε προβεί σε μεγάλης κλίμακας υπερβάσεις των ορίων, οι εκτιμήσεις του 2024 άρχισαν να καταγράφουν οριακές αποκλίσεις στον αριθμό των ανεπτυγμένων κεφαλών, προμηνύοντας τη διάβρωση της συμφωνίας πριν καν αυτή εκπνεύσει τυπικά.
Η κληρονομιά της συνθήκης και οι νέες προκλήσεις
Η New START δεν ήταν απλώς ένα χαρτί, αλλά ένας αυστηρός κανόνας που περιόριζε τις αναπτυγμένες πυρηνικές κεφαλές σε 1.550 και τους εκτοξευτές σε 700 για κάθε πλευρά. Ο έλεγχος των μη ανεπτυγμένων συστημάτων λειτουργούσε ως ασφαλιστική δικλείδα ενάντια σε μια απότομη κλιμάκωση της ισχύος. Σήμερα, η FAS επισημαίνει ότι η παραδοσιακή προσέγγιση του διαχωρισμού των πυρηνικών ζητημάτων από την υπόλοιπη εξωτερική πολιτική φαίνεται να έχει καταρρεύσει. Η ανάδυση της Κίνας ως υπολογίσιμης πυρηνικής δύναμης και η ρωσική απαίτηση για συμπερίληψη της Γαλλίας και του Ηνωμένου Βασιλείου στις συνομιλίες περιπλέκουν περαιτέρω το τοπίο, καθιστώντας τις διμερείς συμφωνίες του παρελθόντος ανεπαρκείς για τις ανάγκες του μέλλοντος.
Η αναζήτηση δημιουργικών λύσεων σε ένα περιβάλλον αστάθειας
Για την αποφυγή μιας καταστροφικής παρερμηνείας ή ενός τυχαίου πυρηνικού επεισοδίου, η διεθνής επιστημονική κοινότητα απευθύνει έκκληση για την υιοθέτηση μη παραδοσιακών προσεγγίσεων στη μείωση του κινδύνου. Η FAS τονίζει την ανάγκη για μονομερή επίδειξη αυτοσυγκράτησης, ανεξάρτητα από την ύπαρξη επίσημης συνθήκης, καθώς κάθε αύξηση του οπλοστασίου θα οδηγήσει αναπόφευκτα σε μια δαπανηρή και επικίνδυνη κούρσα εξοπλισμών. Η επένδυση στη διπλωματία και ο επαναπροσδιορισμός των προτεραιοτήτων για τη μη διάδοση των πυρηνικών παραμένουν τα μόνα εργαλεία που μπορούν να αποτρέψουν τη διολίσθηση σε έναν κόσμο όπου η πυρηνική απειλή θα αποτελεί καθημερινή πραγματικότητα.
Διαβάστε επίσης:
Δυτική Όχθη: Το Ισραήλ αφαιρεί αρμοδιότητες από την Παλαιστινιακή Αρχή
Μέρες ’92 ζει η Ευρωπαϊκή Ένωση: Η εβδομάδα που θα προετοιμάσει την μετά – Μάαστριχτ εποχή
Πόλεμος στην Ουκρανία ή μάχη για το Κογκρέσο – Ο Τραμπ έχει επιλέξει
