«Ο πόλεμός τους σκοτώνει, ό,τι άφησε πίσω η ειρήνη τους»
Μπέρτολντ Μπρεχτ
Η 15η ημέρα του πολέμου στο Ιράν, ενός πολέμου που απειλεί να τινάξει την παγκόσμια σταθερότητα στον αέρα, βρίσκει την Ευρώπη σε ελεύθερη πτώση. Την ώρα που η γειτονιά μας «φλέγεται», η Ευρωπαϊκή Ένωση, αντί να υψώσει το ανάστημά της ως δύναμη διπλωματίας, μοιάζει να έχει ευθυγραμμιστεί πλήρως με τις επιλογές της Ουάσινγκτον, παρακολουθώντας με αμηχανία τις εξελίξεις από το πίσω κάθισμα της αμερικανικής στρατιωτικής μηχανής.
Οι στρατηγικές αδυναμίες της Ένωσης αποκαλύφθηκαν ήδη από τον πόλεμο στην Ουκρανία, τη στάση της στη Γάζα και στη Βενεζουέλα. Αντί να αναλάβει πρωτοβουλίες ειρήνης, η Ευρώπη εμφανίζεται πολιτικά διχασμένη και στρατηγικά εξαρτημένη. Ο πόλεμος με το Ιράν ανοίγει νέο επικίνδυνο μέτωπο. Το θεοκρατικό καθεστώς της Τεχεράνης είναι αυταρχικό, αλλά η ιστορία δείχνει ότι οι ξένες επεμβάσεις δεν φέρνουν δημοκρατία ούτε σταθερότητα. Αντίθετα, οδηγούν σε χάος, εμφύλιες συγκρούσεις, εκατομμύρια πρόσφυγες και σοβαρές περιβαλλοντικές καταστροφές, όπως αυτή που πλήττει σήμερα εκατομμύρια αμάχους και θαλάσσια οικοσυστήματα, αφήνοντας μακροχρόνιες συνέπειες.
Οι σύγχρονοι πόλεμοι δεν αφορούν μόνο εδάφη αλλά κυρίως τον έλεγχο ενεργειακών πόρων και ζωνών επιρροής: το Ιράν διαθέτει περίπου το 10% των παγκόσμιων αποθεμάτων πετρελαίου και τεράστια αποθέματα φυσικού αερίου, γεγονός που εξηγεί τη γεωπολιτική του σημασία. Δεν είναι η πρώτη φορά τα τελευταία χρόνια που οι ΗΠΑ προκαλούν πόλεμο, θάνατο, χάος και κρίση. Από τη Γιουγκοσλαβία και το Αφγανιστάν μέχρι τη Λιβύη, τη Συρία, τον Παναμά, τη Γρανάδα και το Ιράκ. Η διαφορά σήμερα είναι το απροκάλυπτο, χυδαίο ύφος ενός πλανητάρχη που δεν τηρεί ούτε τα προσχήματα. Ο Ντόναλντ Τραμπ κατάφερε κάτι πρωτοφανές: να προκαλέσει μεγαλύτερη αντιπάθεια προς τις ΗΠΑ από οποιονδήποτε προκάτοχό του, σοκάροντας ακόμη και τα πιο «ξεπουπουλιασμένα» γεράκια της Ευρώπης. Πίσω από τις ιαχές του πολέμου κρύβεται η πραγματικότητα μιας δομικής κρίσης του καπιταλισμού, η απάντηση του κεφαλαίου στο αδιέξοδο του χρέους. Το σύστημα βρίσκεται σε πλήρες αδιέξοδο επιλογών, όπου νομοτελειακά ο ιμπεριαλισμός, με εργαλείο τον πόλεμο, γίνεται και πάλι η «συνταγή» για τη διάσωση των κερδών.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η λεγόμενη «στρατηγική αυτονομία» της Ευρώπης αποδεικνύεται κενό γράμμα. Με το ReArm Europe παρασυρόμαστε σε έναν παραλογισμό βίαιου επανεξοπλισμού, δεσμεύοντας 800 δισεκατομμύρια ευρώ που αφαιρούνται από τα Ταμεία Συνοχής, την Υγεία και την Παιδεία, ενώ προετοιμάζουν τη στρατιωτικοποίηση της οικονομίας ως λύση στο φάντασμα της ύφεσης που οι ίδιοι δημιούργησαν. Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έφτασε στο σημείο να δικαιολογήσει κυνικά τις «προληπτικές» τυχοδιωκτικές και ιμπεριαλιστικές επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ, διολισθαίνοντας στη λογική του δίκαιου του ισχυρού και αποκηρύσσοντας με χαρακτηριστική ευκολία τη διεθνή νομιμότητα και δηλώνοντας ευθαρσώς ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να είναι πια ο θεματοφύλακας μιας «παλιάς παγκόσμιας τάξης» που έχει «φύγει ανεπιστρεπτί». Η υποκρισία είναι κραυγαλέα: Πώς επικαλούμαστε το Διεθνές Δίκαιο ως ιερό στην Ουκρανία, αλλά το θεωρούμε «παρωχημένο» όταν οι «σύμμαχοί» μας, ΗΠΑ και Ισραήλ, βομβαρδίζουν το Ιράν ή απάγουν ηγέτες στη Βενεζουέλα; Όταν μάλιστα αποδέχονται ως κανονικότητα στρατό κατοχής στην Κύπρο, πώς μπορούν να μιλούν για διεθνή νομιμότητα αλλού; Την ίδια ώρα, ο Κυριάκος Μητσοτάκης επιλέγει τον ρόλο του «δεδομένου συμμάχου», ταυτιζόμενος με τη γραμμή της Φον ντερ Λάιεν, σπεύδοντας να γίνει ο «πρώτος των πιστών» σε κάθε αμερικανικό τυχοδιωκτισμό. Η Ελλάδα οφείλει να μείνει έξω από αυτό το χάος. Δεν είμαστε ορμητήριο κανενός, ούτε ενεργειακοί αυτόχειρες που θα «πληρώσουν το μάρμαρο» των αμερικανικών γεωπολιτικών παιχνιδιών.
Στον αντίποδα της τυφλής υποταγής, η στάση του Πέδρο Σάντσεθ αποτελεί μια σπάνια αναλαμπή αξιοπρέπειας στην Ευρώπη. Υπερασπίστηκε το Διεθνές Δίκαιο ως καθολική αρχή και έδειξε ότι μια ευρωπαϊκή χώρα μπορεί να διατηρεί τη δική της φωνή, επιλέγοντας τη διπλωματία και την πολιτική αυτονομία αντί της άκριτης ευθυγράμμισης.
Παράλληλα, η Ουάσινγκτον χαλαρώνει σιωπηρά τις κυρώσεις στη Ρωσία για να συγκρατήσει τις τιμές στην Αμερική, ενώ οι ευρωπαϊκές κοινωνίες πληρώνουν πανάκριβη ενέργεια και LNG. Με άλλα λόγια, η Ευρώπη κινδυνεύει να αυτοκτονήσει ενεργειακά για τα συμφέροντα τρίτων, εξέλιξη που μπορεί να πυροδοτήσει και νέες προσφυγικές και μεταναστευτικές ροές.
Στην επικείμενη Σύνοδο Κορυφής της 19ης Μαρτίου, η Ευρώπη καλείται να επιλέξει: θα ακολουθήσει τον κυνισμό της ισχύος ή θα επιστρέψει στις αξίες του διεθνούς δικαίου;
